کتاب "حکمت ها و اندرز ها" مجموعه ای است مشتمل بر مقالاتی از استاد شهید ایت الله مطهری که در سال های 1331 تا 1341 برای یک برنامه عمومی آشنایی با فرهنگ اسلامی و نیز ایراد به صورت گفتار و خطابه به رشته تحریر در آمده است. مطالعه این کتاب در آشنایی بیشتر ما با راه و رسم درست زندگی و درک صحیح از برخی مفاهیم اخلاقی اسلامی و نیز تهذیب و پالایش نفس تاثیر خواهد داشت و برای عارف و عامی سودمند و فرحزلست.

کتاب حاضر دو جلد در یک جلد می باشد که توسط انتشارات صدرا در قطع وزیری و با 412 صفجه در اختیار عموم کتاب دوستان و علل الخصوص دوست داران قلم استاد شهید مطهری قرار گرفته است

بیانات امام خمینی در خصوص شهید مطهری:

... و چون روز منطبق است با سالروز وفات مرحوم مطهری رحمه الله، من باید یک کلمه هم از آن به شما عرض کنم. مرحوم آقای مطهری یک فرد بود، جنبه های مختلف در او جمع شده بود، و خدمتی که به نسل جوان و دیگران مرحوم مطهری کرده است، کم کسی کرده است. آثاری که از او هست، بی استثناء همۀ آثارش خوب است و من کس دیگری را سراغ ندارم که بتوانم بگویم بی استثناء آثارش خوب است. ایشان بی استثناء آثارش خوب است، انسانساز است، برای کشور خدمت کرده، در آن حال خفقان خدمتهای بزرگ کرده است این مرد عالیقدر. خداوند به حق رسول اکرم او را با رسول اکرم محشور بفرماید...

بحثی در مورد توبه:

رسول خدا در آخرین خطبه ای که برای مردم خواند و موعظه فرمود، بحثی راجع به توبه و بازگشت بنده از معصیت و گناه کرد، فرمود: هرکس یک سال قبل از مردنش توبه کند خداوند توبه او را می پذیرد.

بعد خودش فرمود: یک سال زیاد است و در کمتر از یک سال هم ممکن است؛ اگر در یک ماه قبل از مردنش توبه کند، خداوند توبه او را می پذیرد. باز فرمود: یک ماه هم زیاد است و در کمتر از یک ماه هم ممکن است؛ اگر کسی یک روز قبل از مردنش توبه کند، خداوند توبه او را می پذیرد. باز فرمود: یک روز هم زیاد است و در کمتر از یک روز هم ممکن است؛ اگر کسی در یک ساعت قبل از مردنش توبه کند، خداوند توبه او را می پذیرد.

باز فرمود: یک ساعت هم زیاد است و در کمتر از یک ساعت هم ممکن است. در این وقت فرمود: اگر کسی یک لحظه قبل از مردنش توفیق توبه پیدا کند، خداوند توبه او را می پذیرد.

توبه رجوع و بازگشت واقعی بنده به سوی خداوند است، و البته ممکن نیست که بندهای واقعا و حقیقتا راه کج را که میرفته رها کند و به سوی راه راست و مستقیم بازگردد و از عمق باطن و روح خود به سوی خداوند بیاید - نه فقط به دلیل اجبار و اضطرار - و خداوند او را در جوار رحمت خود نپذیرد.

آن چیزی که رکن و اساس توبه را تشکیل میدهد، ندامت و پشیمانی از کار بد و تصمیم به ترک گناه است؛ چیزی که هست، ندامت و پشیمانی از گناه و تصمیم به ترک گناه دو نوع است؛ یک نوع پشیمانیها و تصمیمهای کاذب است که هر آدم خطاکاری هنگامی که با کیفر و چوب قانون مواجه میگردد پشیمان می شود و آرزو میکند که ای کاش آن عمل زشت را نکرده بود تا حالا این کیفر را نمی چشید. هرکسی که کیفر را جلو چشم خود ببیند، در آن حال که کیفر را می بیند نمی تواند تصمیم به گناه بگیرد.

خود همان شخص گناهکار در حین ارتکاب گناه اگر چشمش به کیفر می افتاد و آن را حاضر و آماده میدید از همان اول مرتکب گناه نمیشد. دیدن کیفر در جلو چشم و آنگاه ترک گناه چیزی شبه به اجبار و اضطرار و به منزله امری خارج از حد اختیار است. ترک گناه آنوقت توبه و تصمیم و اختیار محسوب می گردد که آدمی خود گناه را نقد و حاضر ببیند و کیفر گناه را نسيه و غایب بداند و آنگاه به ملاحظه کیفر آینده و یا به خاطر اجر و ثواب آینده و یا به ملاحظه احساس زشتی و پلیدی که در خود گناه میکند، از ارتکاب آن گناه منصرف گردد.

صفحه 63 کتاب حکمت ها و اندرز ها

تربیت علی علبه السلام و مقام نهج البلاغه:

از جمله مسائلی که در کلمات اميرالمؤمنین نسبتا زیاد مورد عنایت است سیاست مخصوص و روش خاص اداره اجتماع است که خودش پیروی میکرده، یعنی همان روش صاف و صادقانه و بی غل و غش و خالی از مکر و خدعه و فریب و نفاقی که در اداره امور داشت و حاضر نبود به هیچ قیمتی نیرنگ و فریب و خدعه را در کار خود دخالت دهد.

بعضی از این موضوعات، شایسته است از روی دقت و توجه به همه جوانب کلام آن حضرت تفسیر و توجیه شود. بسیار دیده شده که کسانی گوشه ای از کلمات آن حضرت را گرفته اند و بدون توجه به سایر کلمات حضرت و بدون توجه به طرز عمل و سیرت آن حضرت، به یک نحوی تفسیر کرده اند که با روح تعلیمات آن حضرت سازگار نیست. ان شاءالله در این سه چهار شب دیگر که این سخنرانی هست هرشب یکی از این موضوعات را که احتیاج به توضیح و تفسیر دارد موضوع سخن قرار میدهیم.

از جمله چیزهایی که در زندگی امیرالمؤمنین کاملا نمایان است آن هماهنگی و همعنانی قول و عمل است. امیرالمؤمنین قبل از آنکه سخنور خوبی باشد و مثلا خوب در اطراف زهد و تقوا سخنوری کند، خودش در منتهی درجه زهد و تقوا و تنزه بود، و همچنین پیش از آنکه در اطراف حالات قلب و معانی لطیف عرفانی حرف بزند خودش عملا سالک و عارف و صاحبدل و روشن ضمیر بود.

علی در اطراف مصالح عالیه اسلامی، هم حرف زد و هم نشان داد که در منتهای جوانمردی از حقوق شخصی خود به خاطر حفظ مصالح عالیه اسلامی چشم پوشید و مصلحت اسلام را بر مصلحت شخص خودش مقدم داشت. هماهنگی و همعنانی قول و عمل، گفتار و کردار، بزرگترین فضیلت انسانی است و این است رمز محبوبیت بی نظیر علی 

صفحه 200 کتاب حکمت ها و اندرز ها