اثر حاضر به معناي دقيق كلمه كتابي تاريخي نيست بلكه شناسه اي از رويدادهاي تاريخ اسلام است كه به ترتيب سير زماني از نيمه دوم قرن سوم هجري تا پايان قرن پنجم هجري ( 251-500 قمري /865-1107م) تنظيم شده يعني از اوايل عصر دوم عباسي و از خلافت المستعين بالله آغاز و تا خلافت المسترشد بالله را پوشش مي دهد. اين شناسه مهم ترين رويدادهاي سياسي، اقتصادي، نظامي و عمراني را كه در اين دوره رخ داده به بحث گرفته و علاوه بر آن به جريان حوادث دولت امويان در اندلس فاطميان در شمال آفريقا و نيز ديگر دولت هاي كوچكي كه در جاهاي ديگر سربرآوردند، مي پردزاد. بدان اميد كه طرحي روشن براي شناخت فراگير سير تاريخ اسلام در اين دوران حساس و فراز و نشيب فرهنگ و تمدن اسلامي و نيز درنگ در رويدادهاي آن باشد. وقايع هر سال هجري و مقابل آن سال ميلادي در بخشي جداگانه آمده و ميان حوادث تاريخي، سياسي، اجتماعي، عمراني، و وقاعي نظامي، جنگ ها، كشورگشايي ها و شورش ها تفاوت نهاده شده و نيز در آن از بزرگان زن و مرد در گذشته هر سال و از خلفا، امرا، رهبران، قهرمانان جنگ ها و فتوحات، و نيز از فقها، مدثان، قرا و متكلمان و از نويسندگان، شعرا و حكما، پزشكان و مهندسان و اخترشناسان و منجمان، سخن به ميان آمده است؛ همه آنان كه تاريخ را ساخته و روند آن را رهبري كرده و جريان تاريخ به نام و كار آنان گرده خورده است.