کتاب تحلیل منطقی استدلال به قلم مهدی عظیمی توسط انتشارات حکمت اسلامی به چاپ رسیده است.

در بخشی از این کتاب می خوانیم:

ابن سینا در اینجا از چیزی سخن می گوید که «در اثبات اش بازگشتی به قبول و تسلیم نیست، یا هست ولی چنین بازگشتی صورت نپذیرفته است». معنای این سخن چیست؟ طوسی در شرح این عبارت می گوید که هر استدلالی از چند گزاره ترکیب می شود، و رو به سوی مطلوبی دارد که بناست از آن گزاره ها حاصل شود. از سوی دیگر، امکان ندارد که همه گزاره ها مطلوب باشند و از طریق استدلال به اثبات برسند، وگرنه یا تسلسل رخ می دهد یا دور. زیرا اگر همه گزاره ها اکتسابی باشند، آنگاه مث؟ گزاره «الف» از طریق «ب» و «ج» اثبات می شود؛ و هر یک از آنها یا از طریق خود «الف» اثبات می شود یا از طریق دست کم دو گزاره دیگر مانند «د» و «ه). در فرض اول دور لازم می آید، و در فرض دوم باز «د» و «ها» یا از طریق گزاره های پیشین به اثبات می رسند یا از طریق دست کم دو گزاره دیگر مانند «و» و «ز»؛ و به همین سان تا بیکران. |
بنابراین، برای پیشگیری از این دور و تسلسل، باید گزاره هایی مبنایی وجود داشته باشند که یا اثبات ناپذیرند یا بی نیاز از اثبات. این گزاره ها همان «مبادی» اند که در آنها بازگشتی به قبول و تسلیم وجود دارد، یعنی یا قبول می شوند یا مسلم انگاشته می شوند....