مقدمه ناشر

بخش اوّل: تاريخ و قصص انبياء عليهم‌السلام

بحثي در تاريخ و اهتمام قرآن به آن

گفتاري پيرامون جاهليت اولي

1. روزگار قبل از اسلام

2. وضع حكومت در ميان عرب

3. دعوت اسامي چگونه ظاهر گرديد؟

اسامي شهداي جنگ بدر

اسامي شهداي جنگ احد

اسامي شهداي جنگ حُنين

مقايسه داستان حضرت آدم و فرزندانش در تورات و قرآن

داستان ادريس پيغمبر عليه‌السلام

مباحثي پيرامون داستان نوح عليه‌السلام

1. اجمالي از اصل داستان

2. داستان نوح عليه‌السلام در قرآن

2-1. بعثت و رسالت نوح عليه‌السلام

2-2. دين و شريعت نوح عليه‌السلام

2-3. تحمّل زحمات طاقت فرساي نوح عليه‌السلام در كار دعوت

گفتاري پيرامون داستان شعيب عليه‌السلام

1. شعيب عليه‌السلام سوّمين پيامبر عرب

2. شخصيت معنوي شعيب عليه‌السلام

3. نظر تورات درباره حضرت شعيب عليه‌السلام

گفتاري پيرامون داستان حضرت موسي و هارون عليها‌السلام

1. مقام موسي نزد خدا و پايه عبوديت او

2. سرگذشت موسي عليه‌السلام در قرآن

3. مقام هارون عليه‌السلام نزد خدا و پايه عبوديّت او

4. داستان موسي عليه‌السلام حضرت موسي عليه‌السلام در تورات عصر حاضر

گفتاري پيرامون داستان حضرت موس و خضر عليه‌السلام

1. داستان موسي و خضر عليهما‌السلام در قرآن

2. شخصيّت خضر عليه‌السلام

داستان اسماعيل صادق الوعد عليه‌السلام

سخني پيرامون داستان الياس عليه‌السلام

خبري از يسع و ذولكفل عليها‌السلام

گفتاري پيرامون لقمان و سخنان حكمت آميز او

1. شخصيت لقمان در قرآن

2. داستان و موعظه لقمان از زبان امام صادق و امام باقر عليهما‌السلام

گفتاري پيرامون سرگذشت داوود عليه‌السلام

1. سرگذشت حضرت داوود عليه‌السلام در قرآن

2. ذكر خير داوود عليه‌السلام در قرآن

3. آمدن دو متخاصم نزد داود عليه‌السلام

گفتاري پيرامون داستان حضرت سليمان عليه‌السلام

1. داستان حضرت سليمان عليه‌السلام در قرآن

2. ستايش حضرت سليمان عليه‌السلام در قرآن

3. داستان حضرت سليمان عليه‌السلام در عهد عتيق

4. مبالغه قصه پردازان درباره حضرت سليمان عليه‌السلام

گفتاري پيرامون داستان حضرت زكريّا و يحيي عليهما‌السلام

1. داستان حضرت زكريّا عليه‌السلام در قرآن

2. تاريخ زندگي زكريّا عليه‌السلام

3. داستان حضرت يحيي عليه‌السلام در قرآن

4. تاريخ زندگي يحيي عليه‌السلام

5. داستان زكريّا و يحيي عليهما‌السلام در انجيل

گفتاري پيرامون داستان يونس عليه‌السلام

1. داستان حضرت يونس عليه‌السلام در قر آن

2. داستان حضرت يونس عليه‌السلام از ديد گاه اهل كتاب

3. ستايش حضرت يونس عليه‌السلام در قرآن

گفتاري پيرامون اصحاب كهف

1. داستان اصحاب كهف از نظر قرآن

2. داستان اصحاب كهف از نظر غير مسلمانان

3. داستان اصحالب كهف در تعدادي از روايات

4. غار اصحاب كهف كجاست؟

مباحثي پيرامون حضرت عيسي عليه‌السلام و مسيحيّت

1. داستان حضرت عيسي و مادرش عليها‌السلام در قرآن

2. شخصيت عيسي عليه‌السلام و مقامش در درگاه خداوند

3. عيسي عليه‌السلام چه مي‌گفت؟ و درباره‌اش چه مي‌گفتند؟

4. احتجاج قرآن بر ضدّ مذهب تثليت

5. مسيح يك از شفيعان نزد خداست نه خونبهاي گنهكاران

6. اين آرا از كجا نشأت گرفته؟

7. اهل كتاب و كتاب‌هاي آنان

گفتاري پيرامون سرگذشت تورات و انجيل

1. سرگذشت تورات فعلي

2. داستان مسيح و انجيل

3. تحوّلات تاريخي در مذهب مسيحيان

بخش دوّم: انسان از ديد‌گاه اسلام

گفتار اوّل: پيرامون آفرينش انسان

1. عمر صنف انسان و انسانهاي اوّليّه

2. منتهي شدن نسل حاضر به آدم عليه‌السلام و همسرش

3. انسان نوعي مستقل است نه تحوّل يافته از نوعي ديگر

4. كيفيّت تناسل طبقه دوّم از انسان

گفتار دوّم: پيرامون آفرينش انسان

1. پيدايش انسان اوّلي

2. مقصود از كلمه آدم در قرآن

3. پاسخ فرضيه‌هاي باطل درباره آدم

گفتار سوّم: پيرامون آفرينش انسان

1. آغاز خلقت انسان

2. تركيب انسان از روح و بدن

3. شعور حقيقي انسان و ارتباطش با اشيا

4. دانشهاي عملي انسان

5. انسان هر چيزي را جهت انتفاع استخدام مي‌كند

6. انسان به مقتضاي طبيعتش مدني است

7. پديد آمدن اختلاف ميان افراد انسان

8. تنها راه صحيح رفه اختلاف، راه دين است

9. اختلاف در خود دين

10. انسان بعد از دنيا

گفتاري پيرامون هويّت انسان در قرآن

بررسي تنازع بقا و انتخاب موجود اشرف

گفتاري در برتري انسان از ملائكه

گفتاري پيرامون معناي روح در قرآن

قضاهاي رانده شده در ابتداي خلقت انسان

بخش سوّم: مباحث فقهي، اقتصادي و اجتماعي

گفتاري پيرامون خوردن گوشت حيوانات

1. عقايد امّتها در مورد خوردن گوشت

2. در ذبح حيوان مصلحت رعايت مي‌شود نه عاطفه

3. چرا اسلام حليّت گوشت حيوان را بر تذكيه مبتني كرد؟

گفتار در چگونگي تكليف و داوام آن

گفتراي پيرامون حرمت زنا

گفتاري پيرامون معناي عدالت

گفتاري در معناي شهادت

گفتاري پيرامون يمين(سوگند)

گفتاري پيرامون فلسفه قصاص

1. قصاص در ميان ساير امّتها و اسلام

2. ايراد‌هاي منكران قصاص

3. پاسخ قرآن به ايراد‌هاي منكران قصاص

بحث كلي درباره ارث

بحث تفضيلي پيرامون ارث

1. تاريخ پيدايش ارث

2. تحوّل پيدايش ارث

3. وراثت در بين امّتهاي متمدّن

4. در چنين جوّي اسلام چه كرد ؟

5. وضع زنان و ايتام قبل از اسلام و بعد از آن

6. قوانين ارث عصر جديد

7. يك مقايسه بين اين سنّتها

8. وصيّت در اسلام در ساير سنّتها

گفتاري پيرامون جهاد از ديد‌گاه قرآن

گفتاري پيرامون تعلّق اموال دنيا به همه مردم

گفتاري پيرامون لزوم دفاع در اجتماع

گفتاري پيرامون مالكيّت فردي

گفتاري پيرامون ربا و مفاسد آن

گفتاري پيرامون طلا و نقره و معاملات ربوي

1. گفتار غزالي

2. نظرات مؤلف

گفتاري در معناي كنز

معناي اخراج زينت و طيّبات رزق

معناي رزق از نظر قرآن

گفتاري در كافي بودن رزق براي روزي خواران

گفتاري پيرامون معناي بركت از نظر قرآن

گفتاري در معناي حرّيّت انسان در عمل

گفتاري پيرامون مرابطه در جامعه اسلام

1. انسان و اجتماع

2. انسان و نموّ او در اجتماع

3. اسلام و عنايتش به امر اجتماع

4. اعتبار رابطه فرد و اجتماع در اسلام

5. ضمانت اجرايي سنّت اجتماعي اسلام

6. هدف و محور تكوين و تشكيل اجتماع اسلامي

7. مغايرت انگيزه‌‌هاي عقلاني با انگيزه احساس

8. معناي پاداش خواستن از خدا و اعراض از غير خدا

9. معناي حرّيّت در اسلام

10. راه تحوّل و تكامل در مجتمع اسلامي

11. سعادت انسان عصر حاضر در سايه عمل به احكام و شرايع اسلام

12. رهبر جامعه اسلام و روش او

13. اعتقاد، حدّ و مرز كشور‌ اسلامي

14. اجتماعي بودن تمام شؤوئ اسلام

15. پيروزي نهايي با دين حق

ضرورت نظام حكومتي در اجتماع

نظام مالي اسلام و قطع ريشه فساد

گفتاري پيرامون بندگي و بند‌ه‌داري

1. اعتبار عبوديّت براي خداي سبحان

2. برده گيري و اسباب آن

3. سير تاريخي و برده گيري

4. نظر اسلام درباره برده‌گيري

5. راه برده‌گيري در اسلام

6. رفتار و سيره اسلام درباره غلامان و كنيزان

7. الغاي رژيم برده‌گيري

8. سرانجام داستان براندازي برده‌گيري

10. نتيجه مباحث

گفتاري پيرامون زكات و ساير صدقات

بخش چهارم: عقايد و معارف

پيدايش و سير علوم عقليّة در ميان مسلمانان

گفتاري پيرامون روش تفكّر از ديد‌گاه قرآن

نمونه‌‌هايي از گفتار منكرين منطق

گفتاري پيرامون معناي احساس و انديشيدن

علم در موجودات ديگر غير از انسان و حيوان

علم و تجرّد در موجودات مادّي

اعتماد به غير ادراكات حسّي

اثبات وجود علم و ردّ سوفسطائيان

گفتاري در معناي تسبيح سنگ و چوب

كفتار در تقليد و پيروي از خرافات

گفتاري پيرامون پرستش بُتها

1. گرايش و اطمينان انسان به حس

2. توجّه به خدا از راه عبادت

3. منشأ پيدايش و ثنيّت

4. علّت مجسّمه نساختن براي خدا

5. وثنيّت صابئه

6. وثنيّت برهميّه

7. وثنيّت بودايي

8. وثنيّت عرب

9. دفاع اسلام از توحيد و نبردش با وثنيّت

10. بناي سيره رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم بر توحيد و نفي شريكان

11. بحثي ديگر ملحق به اين گفتار

11-1. تناسخ در نظر وثني مذهبان

11-2. سرايت محذور شرك در عبادت به ساير اديان

11-3. اصلاح مفاسد و ثنيّت و شرك در اسلام

11-4. پاسخ به شبهه شرك در شفاعت خواهي

بحث تاريخي درباره صابئين

گفتاري در معناي فطري بودن دين

1. هدايت عامّة و سير تكويني در وجود انواع موجودان

2. هدايت عامّه و سير تكويني در وجود نوع انسان

3. سنن و قوانين اجتماع واسطه كمال و سعادت انسان

4. اسلام دين فطرت

فرق بين شريعت، دين و ملّت در اصطلاح قرآن

گفتاري در معناي توحيد از نظر قرآن

گفتاري در وجود صانع براي عالم

گفتاري پيرامون حمد و عبوديّت

گفتاري در عموميّت خلقت و گسترش دامنه آن

گفتاري در كيفيت ارتباط فعل با فاعل

1. رابطه فعل و فاعل از نظر حكيمان

2. رابطه فعل و فاعل از نظر قرآن

خداوند، علّت تامّه همه موجودات چ

معناي مطلق بودن مُلك خداوند و عدم جواز تكليف بر خدا

گفتاري در استناد و سيئات به خداي تعالي

گفتار اوّل پيرامون معناي حكم خداوند

معناي حكم و انحصار آن در خدا

گفتار دوّم پيرامون معناي حكم خداوند

معناي حقيقت فعل و حكم خداوند متعال

گفتار سوّم پيرامون معناي حكم خداوند

معناي حكم از نظر قرآن

گفتاري در امتحان و حقيقت آن

گفتاري پيرامون قضا

1. در معنا و حدود قضا

2. نظري فلسفي در معناي قضا

3. تأييد اين نظريّه از ديد‌گاه روايات

گفتاري پيرامون قدر

گفتار اوّل پيرامون جبر و تفويض

بحث قرآني جبر و تفويض

گفتار دوّم پيرامون جبر و تفويض

بحث فلسفي جبر و تفويض

نظريّخه حكما درباره شرور

گفتاري در نسبت اعمال به اسباب طولي

گفتاري در معناي هدايت الهي 326

گفتار اوّل: پيرامون سعادت و شقاوت

بحث فلسفي سعادت و شقاوت

گفتار دوّم پيرامون سعادت و شقاوت

بحث روايتي سعادت و شقاوت

گفتاري در معناي ظلم نبودن خدا

گفتاري در منظور از تعليم حكمت

بحثي عقلي پيرامون علم

گفتاري پيرامون حكم و مصلحت در افعال خداي تعالي

بحثي فلسفي فيض خداي تعالي

گفتاري پيرامون تكلّم خداي تعالي

گفتاري پيرامون قديم يا حادث بودن كلام خداوند

گفتاري پيرامون معناي حدوث و قدم كلام

1. معناي حدوث و بقاي كلام

2. كلام، فعل است يا صفت ذاتي

3. تحليل معناي كلام

4. نتيجه بحث

گفتاري پيرامون اسماء حسني

1. معناي اسماي حسني

2. حدّ اسما و اوصاف خداي تعالي

3. تقيسم بندي‌هايي صفات خداي تعالي

4. نسبت اسما و صفات به ما و در ميان خود

5. معناي اسم اعظم

6. شماره اسماي حسني

7. توفيقي نبودن اسماي خدا

گفتاري در معناي خشم و رضاي خدا

گفتاري پيرامون معناي عموم انذار

گفتاري پيرامون معناي عموم انذار

گفتاري پيرامون نبوّت و رسالت

گفتاري پيرامون نبوّت عامّه و هدايت الهيّه

1. بحث فلسفي پيرامون نبوّت عامّة

2. پاسخ به شبهاتي پيرامون هدايت الهيّه و دعوت نبويّه

گفتاري پيرامون معناي عصمت

گفتاري پيرامون عصمت انبيا عليهم‌السلام

دفع يك شبهه درباره علم پيامبر اسلام و ائمه عليهم‌السلام

گفتاري پيرامون اجتماعات حيواني

گفتاري پيرامون عالم برزخ

گفتار اوّل پيرامون تجرّد نفس

گفتار دوّم پيرامون تجرّد نفس

بحث فلسفي پيرامون تجرّد نفس

گفتاري در معناي كلمه«عذاب» در اصطلاح قرآن

گفتاري پيرامون دايمي يا موقّت بودن عذاب قيامت

گفتاري پيرامون حبط

گفتاري پيرامون احكام اعمال از حيث جزا

1. تأثير بعضي از اعمال بر بعضي ديگر

2. محفوظ ماندن و مجسّم شدن اعمال

3. ارتباط بين اعمال و حوادث

4. غلبه عوامل سعادت بر عوامل شقاوت

5. مطابقت حسنات با حكم عقل

گفتاري پيرامون مجازات و عفو

1. معناي جزا

2. سنخيّت بين عمل و جزاي آن

3. عفو و بخشش

4. عقو داراي مراتبي است

5. آيا بدون گناه، مؤاخذه و مغفرت معقول است

6. رابطه ميان عمل و جزا

7. عمل، اين رابطه را به نفس سرايت مي‌دهد

گفتاري پيرامون معناي عفو و مغفرت در قرآن

گفتاري در معناي مستضغف

گفتاري پيرامون توبه

گفتاري پيرامون شفاعت

1. بحث اجتماعي شفاعت

2. شفاعت از جهت تكوين و تشريع

3. اشكالهاي شفاعت و پاسخ آنها

4. شفاعت درباره چه كساني جريان مي‌يابد؟

5. شفاعت از چه كساني صادر مي‌شود؟

6. شفاعت به چه چيز تعلّق مي‌گيرد؟

7. شفاعت چه وقت فايده مي‌بخشد

موقعيّت شفاعت در ميان ساير معارف اسلام

معناي اعراف در قرآن

نكاتي پيرامون آسمانهاي هفتگانه

گفتاري پيرامون معناي عرش

گفتاري درباره ملائكه

گفتاري پيرامون واسطه بودن ملائكه در تدبير

گفتاري در معناي شهاب

گفتاري درباره شيطان و عمل او

مناظره ملائكه و ابليس

گفتاري پيرامون جن

سخني پيرامون الهامات غيبي و خواطر شيطاني

گفتاري پيرامون رؤيا

1. اعتناي مردم نسبت به رؤيا

2. حقيقت داشتن رؤيا

3. خوابهاي راست

4. رؤيا از نظر قرآن

گفتاري در معناي تمثّل

گفتاري پيرامون سعادت و نحوست ايّام، طيره و فال

1. در سعادت و نحوست ايّام

2. در سعادت و نحوست كواكب

3. در تفأل خوب و بد

بخش پنجم: ايمان و اخلاق

تأثير ايمان و اعتقاد در سنّت‌هاي اجتماعيي

ملازمه زياد شدن ايمان با زياد شدن علم و عمل

تقواي ديني و درجات آن

1. قانون، اخلاق كريمه و توحيد

2. سه عامل تقواي ديني

3. تأثير محبت خدا در اخلاص

قرآن، كتاب علم و عمل

روش‌هاي تهذيب اخلاق

روش اوّل: در نظر داشتن فوايد دنيوي

روش دوّم: در نظر داشتن فوايد اُخروي

روش سوّم: جلوگيري از نفوذ رذايل اخلاقي

مسلك‌هاي اخلاقي

آداب انبياء و فرستادگان خدا عليهم‌السلام

1. معناي ادب

2. مختلف بودن آداب

3. معناي ادب الهي

4. تحصيل و تكميل ادب با تمرين و عمل

5. ادب نبوّت عام

6. ادب انبيا عليهم‌لاسلام هنگام دعا و توجّه به خدا

7. ادب انبيا عليهم‌السلام با خداوند و رعايت آن با قوم خود

8. ادب انبيا عليهم‌السلام با خداوند و رعايت آن با قوم خود

8. ادب انبيا عليهم‌السلام با مردم

9. رواياتي درباره سنن و آداب پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم

گفتاري پيرامون انفاق

بحثي پيرامون معناي عقد

گفتاري ديگر در معناي عهد، اقسام و احكام آن

1. معناي عهد و پيمان

2. نياز اجتماع به عهد و پيمان

3. اعتبار عهد و پيمان در اسلام

4. تفاوت هدف قرارداد‌ها در قوانين بشري و الهي

بحثي پيرامون توكل

گفتاري در معناي تحيّت

گفتاري در معناي سكينت

گفتاري پيرامون مسأله غيرت و تعصّب

گفتاري در معناي اخوّت

بحث فلسفي پيرامون حبّ و دوستي

اخلاق و رفتار بني اسرائيل

اقسام لذايذ

گفتاري پيرامون معناي قلب

مباحث تاريخي و علمي مربوط به معرفت نفس

1. معناي دو كلمه «من»و «خودم»

2. عوامل توجّه انسان به خود

3. رياضت نفس

4. اشتغال به معرفت نفس در همه امم

5. معرفت و تربيت نفس هدف رفتار مذهبي

6. سعادت حقيقي در گروه خضوع در برابر خدا

7. كرامات خارق‌العاده توسّط صالحان

8. طوايف عارفان به نفس

احسان، وسيله هدايت و ظلم، وسيله گمراهي

گناهان كبيره و صغيره و معناي تكفير سيئات

گفتاري پيرامون عمل و عكس العمل

سرانجام دروغ‌ گويي

گفتاري پيرامون نفاق در صدر اسلام

بحثي ديگر درباره نفاق

گفتاري در معناي بيماري دل

بخش ششم: علوم قرآني

گفتاري پيرامون مصونيّت قرآن از تحريف

1. قرآن، معجزه نبوّت محمد صلي الله عليه و آله و سلم

2. دلايل هدم تحريف قرآن در روايات

3. احتجاج عدّه‌اي از محدّثين شيعه و سنّي

4. تاريخ جمع‌آوري قرآن

5. جمع آوري دوباره قرآن

6. بررسي اعتبار و دلالت روايات جمع آوري قرآن

7. بررسي روايات انسا

مباحثي پيرامون محكم، متشابه و تأويل

1. مسأله محكم و متشابه

2. معناي امّ الكتاب بودن آيات محكم

3. معناي تأويل

4. آيا كسي جز خدا تأويل قرآن را مي‌دان ؟

5. چرا كتاب خدا مشتمل بر متشابه است؟

6. نتايج بحث

تأثير اراده در افعال خارق العاده، سحر، كهانت و احضار ارواح

علوم عجايب و غرايب

اعجاز و ماهيّت آن

1. اعجاز قرآن

2. تحدّي قرآن به علم

3. تحدّي قرآن به شخص رسول خدا صلي الله عليه و آله

4. تحدّي قرآن كريم به اخبار غيبي

5. تحدّي قرآن به عدم اختلاف در آن

6.. تحدّي قرآن به بلاغت

معنا و تفسير معجزه از ديد‌گاه قرآن

1. پذيرش قانون عليّت عمومي

2. پذيرش حوادث خارق‌العاده

3. خداوند، سبب و مؤثّر حقيقي

4. تأثير نفوس انبيا عليهم‌السلام در معجزات

5. موقوف بودن تأثير نفوس انبيا عليهم‌السلام بر اراده خدا

6. انتساب معجزه به سبب غير مغلوب

7. معجزه، برهاني بر حقّانيّت رسالت نه دليلي عاميانه

معجزه مسخ و زنده كردن مردگان

گفتاري پيرامون قدرت انبيا و اوليا عليهم‌السلام

گفتاري پيرامون مسأله شق القمر

گفتاري درباره آينده مسلمانان در قرآن و حديث

معناي كتاب در اصطلاح قرآن

بخش هفتم: نظام خانواده و حقوق زن

جايگاه زن در تاريخ

1. زندگي زن در ملّتهاي عقب مانده

2. زندگي زن در امّتهاي پيشرفته قبل از اسلام

3. زن در ميان كلدانيان، آشوريان، روميان و يونانيان قديم

4. وضع زن در عرب(محيطي كه قران در آن نازل شد)

5. اسلام چه تحوّلي در امر زن پديد آورد‌؟

6. هويّت زن در اسلام

7. موقعيّت اجتماعي زن در اسلام

8. آزادي زن در تمدّن غرب

9. مقايسه‌‌اي بين مقام زن در اسلام و آيين‌هاي ديگر

10. فلسفه آميزش مرد و زن

اصل پيوستگي زن و مرد

1. ازدواج، يكي از هدفهاي طبيعت

2. استيلاي مردان بر زنان در اسلام

3. مسأله تعدّد زوجات و پاسخ به اشكال‌هاي آن

4. تعدّد زوجات رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم

تشريع متعه(ازدواج موقت) از افتخارات اسلام

1. سّنت ازدواج

2. بحث روايي متعه

3. بررسي بيشتر بحث متعه

گفتاري در معناي قيمومت مردان بر زنان

ازدواج، سنّت اجتماعي

رابطه نسب و خويشاوندي

فهرست منابع و مآخذ