از شيخ بهاالدين عاملي معروف به شيخ بهايي آثار برجسته اي به نظم و نثر پديد آمده است تأليفات شيخ براساس پژوهش يكي از محققان بالغ بر 95 كتاب و رساله است او در علومي كه در آن زمان مرسوم بود به ويژه اخبار و احاديث، تفسير، اصول فقه و رياضيات داراي تاليفات بسيار است.

"كتاب كشكول شیخ بهایی" به صورت جنگي آزاد شامل شعرها و نثرها مورد علاقه بهايي است كه برخي از خود وي و برخي نيز گردآوري او از ديوان ها و كتاب هاي مورد علاقه اش بوده اند. اين مطالب به صورت متن کامل و بدون نقص بي هيچ نظم خاصي به دنبال هم آمده اند ليكن بيش از ساير تاليفات وي خواننده را به ضمير فكري بهايي نزديك مي كند.

معرفی کتاب کشکول شیخ بهایی:

کتاب "کشکول شیخ بهایی" مشتمل بر گوهرهایی از دانش های تفسیر و تاویل و چشمه زارهای اخبار و آثار زیبا و حکمت های نوینی است که می توان از نورشان پرتو گرفت.

کلمات جامعی در آن وجود دارد که از نورهایش، هدایت حاصل می شود و بوهایی خوش و معطر دارد که مشام روح ها را می نوازد و نیز وارداتی که استخوان های خسته و نزار را زندگی می بخشد، همراه با ابیاتی جان پرور که از فرط خوشخوانی و روان بودن، به شرابی که در قدح جای گرفته باشد، می ماند.

و نیز حکایت های دلپذیری که مایه آرامش جان های خسته است و گفتارهایی بس نفیس که مروارید هایی از انواع بی مثال، آن را رقم زده اند و می سزد که با قلم نور، بر بال و پر حوریان و ملائک نوشته شوند.

نیازی به گفتن نیست که روحیه این نویسنده به طور و طرزی نیست که بتواند با آنچه کشکول نامیده شده است تناسب یافته و پیوند روح افزا و حقیقی برقرار کند.

و کشکول شیخ بهایی را به زیر دست و پای کسی که غلیظ القلب و بی احساس است مگذار و آن و برادرش (توبره) را، دو همنشین تنهایی هایی ات برگیر و دو مونس لحظات ناهموار و وحشت زایت بدان و دو مایه خوشی اندیشه وروان و مصاحبان خلوت ها و دوستان سفر و همراهان حضر.

شیخ بهایی کیست؟

شیخ بهایی از تابناک ترین چهره های علم و ادب عصر صفوی است. او را بزرگترین چهره علمی و اسلامی مشرق زمین در قرن یازدهم و فقیه و دانشمند ذوفنون عصر خودش دانسته اند.

آری، به تصدیق و تایید اکثر محققین و مستشرقین، او نادره روزگار خود بود و یکی از مردان یگانه دانش و ادب ایران و پرورش یافته فرهنگ آن عصر، و از بهترین نمایندگان معارف ایران در قرن دهم و یازدهم و نیز از عظماء نویسندگان و دانشمندان این دو قرن.

خاستگاه اصلی شیخ بهایی «جبع» یا «جبّع» از روستاهای جبل عامل بود، و نسبش نیز به صحابی بزرگ امیرالمومنین علی - موسوم به حارث همدانی - می رسید.

بعد از آن در جریان نقل و انتقال هایی که با سر انگشت سیاست های شیعی اندیشانه دربار صفوی، از جبل عامل به ایران صورت گرفت و طی آن علما و فقهایی چند، از علما و فقها لبنانی الاصل طهماسب بود، به سرزمین های باختر انتقال یافت که بعد ها نسبت به این انتقال عمیقا اظهار تحسر معنوی و اخلاقی کرد.

گزیده ای از کتاب کشکول شیخ بهایی:

ای گرانمایه ترین گوهر پاک
و ای سبک سایه ترین پیکر خاک

پیکر خاک، طلسم ست، تو گنج
گنجی از بهر ازل، گوهر سنج

این گهر را چه می شود، قدرشناس
برهی ز آفت امید و هراس

خرقه کز وی، نه دلت خشنودست
چشمه چشمه، زره داوود است

بشد از ناوک هستیت پناه
داردت از تپش عجب ، نگاه

چون بر آن خرقه زنی بخیه، مدار
چشم بر رشته کس، سوزان وار

خشک مانی که شب از درویزه
به کی اری که گشائی روزه

خوش تر از مائده کرده خمیر
بر سر خوان شه از شکر و شیر

پات بی کفش ز فقر است و فنا
کفش گوئی زده بر فرق غنا..

پرده بر چشم جهان بین، مپسند
هرچه پرده است، از او دیده ببند

هر چه رویت به سوی خود کرده است
گر همان جان تو باشد، پرده است

کسب اسباب، بود پرده گردی
شیوه فقر و فنا، پرده دری

مردمی کن همه را یک سو نه
ور نه در فقر و فنا، زن توبه

صفحه 350 کتاب کشکول شیخ بهایی