نقش كليدي تاريخ در هدايت فكر و فرهنگ جوامع بشري موجب شده است، نگاه فيلسوفانه به اين علم قوت گيرد، از اين رو دو نوع پژوهش فلسفي در تاريخ صورت گرفته است: يك بار علم تاريخ يعني شواهد گزاره هايي كه حاكي از تحولات گذشته است، مورد پژوهش محققان قرار مي گيرد، كه بر اين نوع پژوهش فلسفه علم تاريخ اطلاق مي گردد، بار ديگر سرگذشت قافله بشري به صورت يكپارچه، موضوع پژوهش هاي اساسي قرار مي گيرد كه از آن با عنوان فلسفه نظري تاريخ ياد مي شود. رسالت كتاب حاضر اين است كه ابتدا به مهم ترين مسائل فلسفه علم تاريخ، چون عليت و ميزان حقيقت نمايي تاريخ و امكان پيش بيني در تاريخ پرداخته، آن گاه به برخي از مهم ترين پرسش هاي فلسفه نظري تاريخ در باب قانونمندي تاريخ و نقش انسان در ساختن آن، عوامل محرك تاريخ و سنن حاكم بر حركت آن از منظر عقل و وحي در قالب درسنامه پاسخ دهد.